Τα περισσότερα ζευγάρια δεν αναζητούν θεραπεία επειδή υπάρχει ένα και μόνο πρόβλημα. Μπορεί να έρχονται επειδή νιώθουν ότι οι ίδιες δυσκολίες επαναλαμβάνονται, αισθάνονται συναισθηματικά απομακρυσμένοι, δυσκολεύονται να επικοινωνήσουν ή απλώς νιώθουν ότι κάτι στη σχέση τους έχει αλλάξει. Αν και αυτές οι δυσκολίες συχνά φαίνεται να αφορούν την ανατροφή των παιδιών, τα οικονομικά, τις καθημερινές ευθύνες ή την οικειότητα, στην πραγματικότητα συχνά αντανακλούν βαθύτερες συναισθηματικές εμπειρίες.
Η Θεραπεία Ζεύγους Εστιασμένη στο Συναίσθημα (Emotion-Focused Couples Therapy – EFT-C), όπως αναπτύχθηκε από τους Leslie Greenberg και Rhonda Goldman, υποστηρίζει ότι κάθε στενή σχέση διαμορφώνεται γύρω από τρεις θεμελιώδεις διαστάσεις: τον δεσμό (attachment), την ταυτότητα (identity) και την έλξη (attraction). Ίσως όμως είναι πιο χρήσιμο να τις δούμε όχι ως ψυχολογικές έννοιες, αλλά ως τρία ερωτήματα που κάθε σύντροφος θέτει – συχνά χωρίς ποτέ να τα εκφράζει με λόγια.
Μπορώ να βασιστώ σε εσένα;
Μπορώ να είμαι ο εαυτός μου μαζί σου;
Απολαμβάνουμε να είμαστε μαζί;
Αυτά τα ερωτήματα βρίσκονται στην καρδιά πολλών δυσκολιών που αντιμετωπίζουν τα ζευγάρια και μας βοηθούν να κατανοήσουμε γιατί ορισμένες αλληλεπιδράσεις μας επηρεάζουν τόσο βαθιά.
Μπορώ να βασιστώ σ’ εσένα; Η απορία του δεσμού
Μία από τις πιο θεμελιώδεις ανάγκες μας μέσα σε μια στενή σχέση είναι να νιώθουμε συναισθηματικά ασφαλείς. Έχουμε ανάγκη να γνωρίζουμε ότι ο σύντροφός μας θα είναι διαθέσιμος, θα ανταποκριθεί και θα μας στηρίξει, ιδιαίτερα όταν είμαστε ευάλωτοι ή περνάμε μια δύσκολη περίοδο.
Όταν αυτή η αίσθηση ασφάλειας κλονίζεται, οι αντιδράσεις μας δεν εκφράζουν πάντα αυτό που πραγματικά χρειαζόμαστε. Ο ένας σύντροφος μπορεί να γίνει επικριτικός, απαιτητικός ή να αναζητά διαρκώς επιβεβαίωση, ενώ ο άλλος μπορεί να αποσύρεται, να γίνεται αμυντικός ή να αποφεύγει τις δύσκολες συζητήσεις. Παρότι αυτές οι αντιδράσεις μοιάζουν πολύ διαφορετικές, συχνά πηγάζουν από την ίδια βαθύτερη ανάγκη: να νιώθουμε συναισθηματικά συνδεδεμένοι και σημαντικοί ο ένας για τον άλλον.
Πίσω από πολλές επαναλαμβανόμενες συγκρούσεις κρύβεται, στην ουσία, η απορία:
«Μπορώ να βασιστώ σ’ εσένα ότι θα είσαι εκεί για μένα;»
Μπορώ να Είμαι ο Εαυτός μου Μαζί σου; – Η απορία της ταυτότητας
Μια στενή σχέση δεν αφορά μόνο τη σύνδεση· αφορά επίσης την ελευθερία να μπορούμε να είμαστε ο εαυτός μας.
Όλοι έχουμε ανάγκη να νιώθουμε ότι μας σέβονται, μας αποδέχονται και μας εκτιμούν. Όταν βιώνουμε επανειλημμένα κριτική, απαξίωση, έλεγχο ή έλλειψη αναγνώρισης, μπορεί σταδιακά να αισθανθούμε ότι αυτό που είμαστε δεν χωρά πραγματικά μέσα στη σχέση. Με τον χρόνο αυτό μπορεί να οδηγήσει σε θυμό, αμυντικότητα, ντροπή ή στην αίσθηση ότι έχουμε χάσει ένα κομμάτι του εαυτού μας.
Πολλές διαφωνίες που μοιάζουν να αφορούν καθημερινά ζητήματα – όπως ο τρόπος που λαμβάνονται οι αποφάσεις, μοιράζονται οι ευθύνες ή επικοινωνούν οι σύντροφοι – συχνά αντανακλούν μια βαθύτερη ανάγκη να νιώθουμε ότι μας βλέπουν, μας εκτιμούν και μας σέβονται.
Στην καρδιά αυτής της διάστασης βρίσκεται η απορία
«Μπορώ να είμαι ο εαυτός μου μέσα σε αυτή τη σχέση;»
Απολαμβάνουμε να είμαστε μαζί; – Η απορία της συμπάθειας και της έλξης
Όταν μιλάμε για έλξη, συνήθως σκεφτόμαστε μόνο τη σωματική ή τη σεξουαλική οικειότητα. Ωστόσο, σε μια μακροχρόνια σχέση η έλξη είναι πολύ περισσότερα από αυτό. Περιλαμβάνει επίσης τη στοργή, τον θαυμασμό, την περιέργεια, το παιχνίδι, τη φιλία και την απόλαυση της συντροφιάς του άλλου.
Καθώς η ζωή γεμίζει με εργασία, γονεϊκές υποχρεώσεις, ευθύνες ή χρόνιο άγχος, αυτές οι στιγμές σύνδεσης μπορεί σταδιακά να γίνονται όλο και πιο σπάνιες. Τα ζευγάρια μπορεί να λειτουργούν αποτελεσματικά ως ομάδα, ενώ ταυτόχρονα να αισθάνονται συναισθηματικά λιγότερο συνδεδεμένα.
Το στρες, οι δυσκολίες που παραμένουν άλυτες ή οι απαιτήσεις της καθημερινότητας μπορεί να αφήσουν όλο και λιγότερο χώρο για εκείνες τις στιγμές που βοηθούν τους συντρόφους να νιώθουν κοντά και να απολαμβάνουν ο ένας την παρέα του άλλου.
Τότε προκύπτει η απορία:
«Ακόμα απολαμβάνουμε να είμαστε μαζί;»
Θεραπεία Ζεύγους: Μια Ματιά Κάτω από την Επιφάνεια
Οι δυσκολίες που φέρνουν ένα ζευγάρι στη θεραπεία είναι συχνά μόνο η επιφάνεια αυτού που πραγματικά συμβαίνει. Κάποιοι σύντροφοι βρίσκονται παγιδευμένοι στις ίδιες επαναλαμβανόμενες συγκρούσεις, ενώ άλλοι νιώθουν συναισθηματικά απομακρυσμένοι, δυσκολεύονται να επικοινωνήσουν, βιώνουν μειωμένη οικειότητα ή αισθάνονται ότι λειτουργούν περισσότερο ως συγκάτοικοι παρά ως σύντροφοι. Άλλες φορές δεν υπάρχει κάποια εμφανής σύγκρουση, παρά μόνο η αίσθηση ότι κάτι έχει αλλάξει.
Όποιος κι αν είναι ο λόγος που ένα ζευγάρι αναζητά θεραπεία, το εμφανές πρόβλημα είναι συχνά μόνο ένα μέρος της εικόνας. Μια διαφωνία για τον χρόνο που περνούν μαζί μπορεί να κρύβει την ανάγκη για περισσότερη εγγύτητα και επιβεβαίωση. Η ένταση γύρω από τις δουλειές του σπιτιού μπορεί να συνδέεται με την ανάγκη να νιώθει κανείς ότι τον εκτιμούν και τον σέβονται. Οι δυσκολίες στη σωματική οικειότητα μπορεί να σχετίζονται λιγότερο με τη σωματική επαφή και περισσότερο με τη συναισθηματική απόσταση ή με πληγές που δεν έχουν επουλωθεί.
Το να κοιτάξουμε κάτω από την επιφάνεια ίσως δεν αρκεί για να λύσει τα προβλήματα, αλλά συχνά βοηθά τους συντρόφους να κατανοήσουν διαφορετικά τόσο τις δικές τους όσο και τις συναισθηματικές εμπειρίες του άλλου. Διερευνώντας τα γνώριμα μοτίβα και φέρνοντας στη συζήτηση τα συναισθήματα που βρίσκονται από κάτω, η Θεραπεία Ζεύγους Εστιασμένη στο Συναίσθημα βοηθά τους συντρόφους να κατανοήσουν καλύτερα τον εαυτό τους, ο ένας τον άλλον και τις συναισθηματικές ανάγκες που συνδέονται με τον δεσμό, την ταυτότητα και την έλξη.
Η θεραπεία ζεύγους δεν έχει στόχο να αποφασίσει ποιος έχει δίκιο και ποιος άδικο. Στόχος της είναι να δημιουργήσει έναν χώρο όπου οι σύντροφοι μπορούν να κατανοήσουν βαθύτερα τις δικές τους συναισθηματικές εμπειρίες αλλά και εκείνες του συντρόφου τους, να διερευνήσουν τι βρίσκεται κάτω από την επιφάνεια των επαναλαμβανόμενων μοτίβων της σχέσης τους και να κάνουν πιο συνειδητές επιλογές για το πώς θέλουν να σχετίζονται μεταξύ τους.
Πηγή
Greenberg, L. S., & Goldman, R. N. (2008). Emotion-Focused Couples Therapy: The Dynamics of Emotion, Love, and Power. American Psychological Association.